Υπάρχει η μικρή φούσκα με τους φίλους και την οικογένειά σας, η μεσαία φούσκα, η οποία αποτελείται από την κοινότητα και την περιοχή σας, και η μεγάλη φούσaka, ο πολιτισμός και η χώρα σας.
Έζησα στις Ηνωμένες Πολιτείες το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μου και πίστευα ότι ήταν η σπουδαιότερη χώρα στη Γη. Ακόμη το πιστεύω. Αλλά το σπουδαίο δεν σημαίνει πάντα το καλύτερο ή το καλύτερο για εσένα.
Νομίζω ότι οι περισσότεροι τείνουμε να ζούμε μέσα σε φούσκες διαφορετικού μεγέθους. Υπάρχει η μικρή φούσκα με τους φίλους και την οικογένεια, η μεσαία φούσκα, που αποτελείται από την κοινότητα και τον τόπο σου, και η μεγάλη φούσκα, ο πολιτισμός και η χώρα σου. Αλλά υπάρχει και μια ακόμη μεγαλύτερη φούσκα που λέγεται ολόκληρος ο κόσμος, και ούτε καν θα την όριζα ως φούσκα· θα την ονόμαζα, στην πραγματικότητα, αντιφούσκα.
Βιώνοντας πράγματα έξω από τις φούσκες μου, δέχομαι διαρκώς νέα ερεθίσματα. Ταξιδεύοντας και ζώντας στο εξωτερικό, βυθίζεσαι σε πολλές διαφορετικές οπτικές και εμπλουτίζεσαι από αυτές. Υπάρχουν πολιτισμοί πολύ παλαιότεροι από τον δικό μας στην Αμερική και έχουμε πολλά να μάθουμε. Πάντα θεωρούσα τον εαυτό μου παθιασμένο κυνηγό της περιέργειας: βαριέμαι εύκολα, κοιτάζω πάντα μπροστά και ποτέ δεν ικανοποιούμαι μένοντας στάσιμος. Βιώνοντας πράγματα έξω από τις φούσκες μου, δέχομαι διαρκώς νέα ερεθίσματα. Σε αναγκάζει να μάθεις, να προσαρμοστείς και να αλλάξεις από την αρχή. Η αλλαγή είναι καλή.
Ζω στη Σλοβακία για πολύ περισσότερο από έναν χρόνο τώρα και αγαπώ αυτόν τον τόπο. Δεν είναι τέλειος, αλλά δεν χρειάζομαι ούτε θέλω το τέλειο. Το να βγαίνεις από τη φούσκα σημαίνει να βρίσκεις κάτι καινούργιο. Θέλω κάτι διαφορετικό και η Σλοβακία το προσφέρει άφθονα. Οι άνθρωποι έχουν μακρά ιστορία και περήφανο πολιτισμό. Το φαγητό, για τα δικά μου γούστα, είναι υπέροχο. Θυμάμαι ότι όταν πρωτοήρθα, ακόμη και κάτι τόσο βασικό όσο η επίσκεψη στο σουπερμάρκετ ήταν μεγάλη εμπειρία. Τι μάρκα σοκολάτας είναι αυτή; Τι είδους γλυκό είναι εκείνο; Γιατί η Lays προσφέρει αυτά τα παράξενα πατατάκια με γεύση «Summer Salad»; Τι είδους ανανάς είναι αυτός; Την πρώτη φορά κάπως τρελάθηκα και αγόρασα λίγο απ' όλα. Ακόμη δεν έχω δοκιμάσει τα πάντα και ακόμη ενθουσιάζομαι όταν βρίσκω κάτι καινούργιο.
Έχω πια εγκατασταθεί κάπως και ορισμένα πράγματα αρχίζουν να γίνονται ρουτίνα. Αγοράζω rožky, ένα είδος ψωμιού που μοιάζει λίγο με ψωμάκι χοτ ντογκ, τα οποία οι Σλοβάκοι τρώνε με βούτυρο, αλάτι και μερικές φορές ραπανάκια. Φτιάχνω το δικό μου γκούλας τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα και το σερβίρω πάνω σε knedľa, ένα είδος ψωμιού ή ζυμαρικού στον ατμό. Αγοράζω γάλα σε χάρτινες συσκευασίες που δεν χρειάζεται ψυγείο μέχρι να ανοιχτούν. Τα αυγά εδώ είναι ανώτερα. Ο κρόκος είναι βαθύ πορτοκαλί, με πλούσια γεύση. Οι βασικές πρωτεΐνες εδώ είναι το χοιρινό και το κοτόπουλο. Το βοδινό είναι ακριβό και δυσεύρετο. Μου λείπει. Μου λείπουν και άλλα φαγητά από την Αμερική, όπως ένα απλό κουτί Mac & Cheese· είναι αδύνατο να το βρεις εδώ. Δεν είναι όλα καλύτερα. Το ταχυδρομικό σύστημα είναι παράξενο. Όλα αργούν πολύ να φτάσουν και, όταν φτάσουν, βρίσκω ένα παράξενο κίτρινο χαρτάκι στο μικρό γραμματοκιβώτιό μου. Έπειτα πρέπει να πάω στο ταχυδρομείο με αυτό το παράξενο χαρτάκι και να περιμένω σε μεγάλη ουρά για να παραλάβω. Έχουν και υπηρεσίες ταχυμεταφοράς, που είναι εξαιρετικά οικονομικές. Μου έχουν παραδώσει έπιπλα με αυτόν τον τρόπο.
Ακολουθεί μια ακριβής εικόνα της περίθαλψης σε ένα κοινωνικοποιημένο σύστημα. Ως Αμερικανό, η αριστερά μού έλεγε ότι η καθολική περίθαλψη είναι το Άγιο Δισκοπότηρο, ενώ η δεξιά λέει ότι είναι η χειρότερη ιδέα όλων των εποχών. Η εμπειρία μου; Λίγο και από τα δύο, αλλά σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό καλύτερη. Να η αλήθεια. Αν χρειάζεσαι γιατρό ή οδοντίατρο, το θέμα καλύπτεται και δεν χρειάζεται ποτέ να ανησυχείς. Οι γιατροί εδώ είναι πολύ έξυπνοι, έχουν σύγχρονο εξοπλισμό και εφαρμόζουν τις πιο πρόσφατες μεθόδους. Ο οδοντίατρός μου παρήγγειλε μάλιστα από τη Γαλλία ένα ειδικό πολυμερές σφράγισμα χωρίς BPA. Ο γιατρός μου γνώριζε σπάνιες παρενέργειες του φαρμάκου μου που οι Αμερικανοί γιατροί μου δεν είχαν αναφέρει ποτέ. Επομένως, είναι καλό, αλλά υπάρχει ένα αρνητικό: οι ουρές. Δεν μπορείς να κλείσεις ραντεβού. Απλώς πηγαίνεις στο ιατρείο και περιμένεις. Μερικές φορές υπάρχει πλήθος όρθιων ανθρώπων που γεμίζει τον χώρο και πρέπει να προσπαθήσεις να καταλάβεις ποιος έχει σειρά. Παρ' όλα αυτά, είναι καλύτερο σύστημα και μπορώ να το πω έχοντας δοκιμάσει και τα δύο.
Μεγαλώνοντας στο αγροτικό δυτικό τμήμα του Νιου Τζέρσεϊ, το αυτοκίνητο ήταν απόλυτη ανάγκη. Ζώντας σχεδόν οπουδήποτε στην Ευρώπη, δεν είναι. Διασχίζω με χαρά τη Σλοβακία με τρένα και λεωφορεία για να φτάσω όπου θέλω. Δεν χρειάζεται να παρκάρω, να κάθομαι στην κίνηση ή να οδηγώ. Μπορώ να κοιμηθώ στο τρένο και αγαπώ τα τρένα. Η Σλοβακία έχει οργανώσει άψογα τις δημόσιες συγκοινωνίες. Είναι προσιτές. Έχω μηνιαία κάρτα που κοστίζει λιγότερο από 30 δολάρια και μπορώ να ανεβοκατεβαίνω σε λεωφορεία και τραμ σε όλη την Μπρατισλάβα, να πηγαίνω όπου θέλω, όσο θέλω. Στις ώρες αιχμής μπορεί να έχει συνωστισμό και στενότητα, αλλά τις περισσότερες φορές είναι απλώς υπέροχα.
Οι Σλοβάκοι έχουν διαφορετική άποψη και δεν είμαι βέβαιος γιατί. Νομίζω ότι είναι η σταδιακή διείσδυση της αμερικανικής κουλτούρας και απλώς «θέλουν» αυτοκίνητα· πολλοί έχουν, μάλιστα πολύ ωραία, απλώς δεν τα «χρειάζονται». Αφήστε στην άκρη τα στερεότυπα που μπορεί να έχετε για την Ανατολική Ευρώπη: τα περισσότερα δεν ισχύουν, τουλάχιστον όχι πια, και ειδικά στη Σλοβακία που έχει μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες της Ευρώπης. Ως Αμερικανός που ξόδεψε υπερβολικό χρόνο σε ταξινομήσεις, ελέγχους, ασφάλειες αυτοκινήτου, βενζίνη, αναζήτηση στάθμευσης, μποτιλιάρισμα ή απλώς οδήγηση ενώ ήταν εξαντλημένος ή κουρασμένος, σας λέω ότι όταν οι δημόσιες συγκοινωνίες λειτουργούν είναι θεόσταλτο δώρο. Και είναι καλύτερο για το περιβάλλον.
…οι Σλοβάκοι είναι άνθρωποι της υπαίθρου. Αγαπούν την πεζοπορία, την κηπουρική και γενικά το να βρίσκονται στη φύση.
Μιλώντας για το περιβάλλον, οι Σλοβάκοι δεν είναι σπάταλοι. Ένα πράγμα που πρέπει να συνηθίσεις εδώ είναι να φέρνεις τις δικές σου τσάντες για ψώνια. Δεν θα σου δώσουν. Αυτό αναγκάζει όλους να επαναχρησιμοποιούν και έχω αγαπήσει αυτή τη συνήθεια. Η πεθερά μου κρατά κάθε είδους δοχείο, ιδίως γυάλινα βάζα, που χρησιμοποιεί κάθε χρόνο για τα τουρσιά της, με άνηθο και αγγούρια από τον κήπο της. Φτιάχνει τα καλύτερα αγγουράκια τουρσί που έχω φάει στη ζωή μου.
Μιλώντας για κηπουρική, οι Σλοβάκοι είναι άνθρωποι της υπαίθρου. Αγαπούν την πεζοπορία, την κηπουρική και γενικά το να βρίσκονται στη φύση. Μοιάζει παράξενο για έναν πολιτισμό που ακόμη ζει κυρίως σε τσιμεντένιες πολυκατοικίες, αλλά εδώ γίνεται ενδιαφέρον. Πολλοί Σλοβάκοι έχουν κήπους στις παρυφές των πόλεων και των κωμοπόλεών τους. Έχουν τα μικρά διαμερίσματά τους, αλλά έχουν και αυτά τα κομμάτια γης, συνήθως με ένα σπιτάκι, όπου περνούν ώρες χαλαρώνοντας, ψήνοντας φαγητό και καλλιεργώντας. Το αγαπώ. Ίσως είναι ένα από όσα με εντυπωσιάζουν περισσότερο στους Σλοβάκους. Η αφοσίωσή τους στη φύση είναι τόσο ισχυρή ώστε εξασφαλίζουν ένα κομμάτι γης όπου μπορούν να λιάζονται.
Γύρω στα Χριστούγεννα υπάρχουν οι λεγόμενες χριστουγεννιάτικες αγορές, όπου πουλούν κάθε λογής λιχουδιές. Έχουν ζεστό χριστουγεννιάτικο κρασί με μπαχαρικά, ζεστά γλυκά με κανέλα, κάθε είδους χειροποίητες κατασκευές και πολύ φαγητό, όλα σλοβακικές σπεσιαλιτέ. Ένα από τα αγαπημένα μου πιάτα είναι η πάπια. Η πάπια είναι ακριβή στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά όχι εδώ. Σχεδόν αναπληρώνει την έλλειψη προϊόντων βοδινού.
Η Σλοβακία έχει μεγάλο πληθυσμό νέων επαγγελματιών υψηλής μόρφωσης. Οι διεθνείς εταιρείες το πρόσεξαν. Αυτές οι εταιρείες αξιοποίησαν ένα οικονομικά αποδοτικό εργατικό δυναμικό. Οι Σλοβάκοι είναι εργατικοί και προσωπικά πιστεύω ότι αμείβονται λιγότερο απ' όσο αξίζουν, αλλά ίσως ακριβώς γι' αυτό μεταφέρονται εδώ τόσες διεθνείς εταιρείες. Αυτό εξηγεί και την τεράστια οικονομική ανάπτυξη για μια τόσο μικρή χώρα. Ο καπιταλισμός εδώ βρίσκεται στα πρώτα του βλαστάρια και αρχίζει να ριζώνει δυνατά. Ελπίζω μόνο να μην εφησυχάσουν όπως έχει κάνει μια μερίδα Αμερικανών.
Υπάρχουν ακόμη απομεινάρια των παλιών κομμουνιστικών τρόπων. Ανέφερα την καθολική περίθαλψη, αλλά τη βλέπω περισσότερο ως σοσιαλιστική ιδέα. Έχουν αυτά που λέγονται κουπόνια γεύματος. Τα παρέχουν όλοι οι εργοδότες. Τα χρησιμοποιείς σε εστιατόρια, καφετέριες ή παντοπωλεία. Είναι εκπληκτικό να βγαίνεις έξω για μεσημεριανό, να κοιτάζεις γύρω, να διαλέγεις πού θα φας και να μελετάς αυτό που λένε «ημερήσιο μενού».
Αυτά τα ημερήσια μενού φτιάχνονται κυρίως προς όφελος των εργαζομένων. Είναι κάπως σαν σχολική τραπεζαρία, μόνο που το φαγητό είναι πραγματικά καλό και μπορείς να επιλέξεις ανάμεσα σε 3–5 διαφορετικά πιάτα και μια σούπα.
Α, ναι, η σούπα! Οι Σλοβάκοι πρέπει να έχουν σούπα με κάθε γεύμα και φτιάχνουν μερικές καταπληκτικές σούπες. Μπορείτε εξίσου εύκολα να πάτε σε ένα κινέζικο εστιατόριο και να χρησιμοποιήσετε το κουπόνι γεύματός σας. Η επιλογή είναι δική σας. Μου αρέσει και το θεωρώ εξαιρετική ιδέα· απλώς, ως Αμερικανός, στην αρχή δυσκολεύτηκα να το συλλάβω.
Έχουν και εδώ McDonald’s και KFC, αλλά θεωρούνται πολυτέλεια και ακριβά· και ειλικρινά, θα προτιμούσατε να ξοδέψετε περισσότερα για πρόχειρο φαγητό χαμηλής ποιότητας ή να φάτε ένα σπιτικό σλοβακικό γεύμα σε καλό εστιατόριο; Στην Αμερική συμβαίνει το αντίθετο: το γρήγορο φαγητό είναι φθηνό και το εστιατόριο ακριβότερο. Δεν ξέρω αν οι Σλοβάκοι καταλαβαίνουν πόσο καλά τα έχουν, αλλά πιθανόν λένε το ίδιο για μένα, έναν παράξενο Αμερικανό που απολαμβάνει απόλυτα τον πολιτισμό τους.
