Πριν από δέκα χρόνια έγραψα Ένας Αμερικανός στο εξωτερικό στη Σλοβακία. Μίλησα για φούσκες. Τη μικρή φούσκα της οικογένειας και των φίλων, τη μεσαία φούσκα της πόλης σας, τη μεγαλύτερη φούσκα της χώρας και του πολιτισμού σας. Έπειτα έγραψα για την αντιφούσκα, τον κόσμο έξω από όλα αυτά.
Λοιπόν, δέκα χρόνια αργότερα, είμαι ακόμη εδώ. Ακόμη στη Σλοβακία. Ακόμη έξω από τη φούσκα. Ή ίσως η φούσκα απλώς μεγάλωσε πολύ.
Η ζωή στη μέση της Ευρώπης αλλάζει την αίσθηση της απόστασης. Ιταλία, Ισπανία, Γαλλία, Γερμανία, Τσεχία, Αυστρία, νησιά στην Ελλάδα, Μενόρκα. Είναι μέρη όπου μπορείς πραγματικά να πας. Δεν είναι αφηρημένοι προορισμοί σε έναν χάρτη. Γίνονται αναμνήσεις, γεύματα, σιδηροδρομικοί σταθμοί, καθυστερήσεις αεροπλάνων, πρωινά ξενοδοχείων, παραλίες, μουσεία και μικροί δρόμοι στους οποίους περιπλανιέσαι αναρωτώμενος τι ζωή έχουν οι άνθρωποι εκεί. Φέτος πάμε στο Μαυροβούνιο, η πρώτη μου φορά στα Βαλκάνια, και ενθουσιάζομαι για τον ίδιο λόγο που ενθουσιάστηκα την πρώτη φορά που μπήκα σε σλοβακικό σουπερμάρκετ. Τι είναι αυτός ο τόπος; Τι τρώνε; Τι εκτιμούν; Τι μπορώ να μάθω εδώ;
Το ταξίδι πίσω στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι κάπως λιγότερο απλό. Έχω αμερικανικό διαβατήριο και σλοβακική κάρτα μόνιμης διαμονής και θα νόμιζες ότι αρκούν. Αλλά ο συνοριακός έλεγχος στη Βιέννη πάλι με δυσκόλεψε λόγω των σφραγίδων στο διαβατήριό μου. Ακόμη δεν έχω απολύτως ξεκαθαρίσει τι έγγραφα χρειάζομαι για να κινούμαι ομαλά ανάμεσα στις δύο ζωές μου. Είναι μία από τις παραξενιές της τόσο μακράς παραμονής στο εξωτερικό. Ανήκεις εδώ, αλλά όχι εντελώς. Ανήκεις εκεί, αλλά κάθε χρόνο νιώθεις και λίγο πιο μακριά από εκεί.
Μετά ήρθε ο Covid.
Η εμπειρία του Covid στην Ευρώπη ήταν από μόνη της ένα μάθημα. Εμβόλια, πιστοποιητικά εμβολιασμού, κωδικοί QR, κανόνες που άλλαζαν κάθε λίγες εβδομάδες, σύνορα που ανοιγόκλειναν σαν πόρτες σε στοιχειωμένο σπίτι. Ήταν η πρώτη φορά που ένιωσα πραγματικά πόσο η Ευρώπη είναι και δεν είναι ένα ενιαίο πράγμα. Η ΕΕ μπορεί να μοιάζει ενωμένη μέχρι ξαφνικά να πάψει. Κάθε χώρα έχει τους δικούς της κανόνες, τον δικό της πανικό, τη δική της γραφειοκρατία, τον δικό της τρόπο να λέει «ναι, αλλά όχι έτσι».
Και μετά η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία.
Είναι δύσκολο να εξηγήσεις στους Αμερικανούς πώς είναι να ζεις τόσο κοντά σε έναν πόλεμο. Η Ουκρανία δεν είναι κάποιο μακρινό μέρος σε μια κυλιόμενη λεζάντα καλωδιακών ειδήσεων. Είναι ακριβώς εκεί. Είναι γείτονας. Διαβάζεις τις ενημερώσεις κάθε μέρα. Βλέπεις τα φρικτά πράγματα που κάνουν οι Ρώσοι. Παρακολουθείς την Ευρώπη να προσπαθεί να αντιδράσει με αποφασιστικότητα και μετά βλέπεις χώρες όπως η Ουγγαρία του Orbán να μπλοκάρουν, να καθυστερούν, να νερώνουν και να ματαιώνουν αυτή την αποφασιστικότητα. Σε θυμώνει με τρόπο που δύσκολα αφήνεις στην άκρη στο τέλος της μέρας.
Υπάρχουν πράγματα που ακόμη αγαπώ βαθιά στην Ευρώπη. Τον πολιτισμό. Το φαγητό. Τους συναδέλφους μου. Τη σλοβακική φύση, που παραμένει ένας από τους πιο υποτιμημένους θησαυρούς στη Γη. Τα δάση, τα βουνά, τους κήπους, τον τρόπο που οι άνθρωποι εδώ καταλαβαίνουν ακόμη ότι το να είσαι έξω είναι μέρος του να είσαι ζωντανός. Οι Σλοβάκοι συνεχίζουν να με εκπλήσσουν με το πόσο προσγειωμένοι και καλοσυνάτοι μπορούν να είναι.
Η υγειονομική περίθαλψη ήταν επίσης εξαιρετική για μένα. Πριν από δέκα χρόνια έγραφα ότι το σύστημα είχε λίγο και από τα δύο, αλλά κυρίως ήταν καλύτερο. Ακόμη το πιστεύω. Οι γιατροί μου εδώ ήταν εξαιρετικοί, ιδιαίτερα στην πρόληψη. Αντιμετωπίζουν παθήσεις πριν γίνουν καταστροφές. Τα συνταγογραφούμενα φάρμακα παραμένουν εντυπωσιακά προσιτά σε σύγκριση με την Αμερική. Υπάρχουν δυσκολίες, ασφαλώς, αλλά η συνολική αίσθηση είναι ότι η ιατρική εδώ δεν προσπαθεί να σε χρεοκοπήσει επειδή διέπραξες το έγκλημα να χρειάζεσαι βοήθεια.
Ένα ακόμη απρόσμενο χόμπι που προέκυψε από τη ζωή εδώ είναι το ψωμί με προζύμι. Ένας ωραίος τοπικός φούρνος μού χάρισε λίγο προζύμι και αυτό το μικρό βαζάκι με ζωντανό αλεύρι και νερό φτιάχνει υπέροχο ψωμί για την οικογένειά μου. Υπάρχει κάτι βαθιά ικανοποιητικό σε αυτό. Το ταΐζεις, το περιμένεις, το διπλώνεις, το πλάθεις, το ψήνεις και ξαφνικά όλο το σπίτι μυρίζει φούρνος. Ακόμη δυσκολευόμαστε να βρούμε bagels εδώ, οπότε φτιάχνω μόνος μου. Όπως πολλά πράγματα στη ζωή στο εξωτερικό, ξεκίνησε ως κάτι που μου έλειπε από το σπίτι και έγινε κάτι που έμαθα να κάνω μόνος μου.
Το φαγητό εξακολουθεί να είναι μία από τις αγαπημένες μου πλευρές της ζωής εδώ. Δεν είναι όλα καλύτερα, αλλά πολλά είναι. Τα απλά πράγματα μπορούν να είναι καταπληκτικά. Ψητό φαγητό, φρούτα από έναν κήπο, σούπα που έχει τη γεύση της φροντίδας κάποιου. Πριν από δέκα χρόνια έγραφα για rožky, γκούλας, knedľa και πορτοκαλί κρόκους αυγών. Τώρα ακόμη ενθουσιάζομαι με τα ίδια πράγματα, απλώς με λίγη περισσότερη αυτοπεποίθηση και πολύ περισσότερο αλεύρι για ψωμί με προζύμι στον πάγκο.
Αλλά η Ευρώπη έχει και αυτή την παρόρμηση του υπερπροστατευτικού κράτους που με τρελαίνει.
Τα πάντα αποδυναμώνονται. Τα μπουκάλια νερού έχουν πλέον πλαστικά καπάκια που αρνούνται να αποσπαστούν, λες και είμαι νήπιο που δεν το εμπιστεύονται κοντά σε κάδο ανακύκλωσης. Οι λειτουργίες ΤΝ στις συσκευές Apple μπλοκάρονται. Μετέφερα επιτέλους τις συσκευές Apple μου από το κατάστημα των ΗΠΑ στο κατάστημα της ΕΕ για να χρησιμοποιώ σωστά την εφαρμογή του αυτοκινήτου μου στην Ευρώπη και ξαφνικά αποκλείομαι από τις λειτουργίες Siri AI, το Apple News, ακόμη και από λειτουργίες όπως η χρήση του iPhone μου από το macOS. Το Google Chrome μπλοκάρει τις λειτουργίες ΤΝ μέσα στο πρόγραμμα περιήγησης. Το Codex αποκλείεται από πιο χρήσιμα πράγματα, όπως ο έλεγχος υπολογιστή. Αρχίζει να μοιάζει σαν να είμαστε ψηφιακοί χωρικοί δεύτερης κατηγορίας εδώ στην ΕΕ. Ο υπόλοιπος κόσμος παίρνει το μέλλον κι εμείς ένα υπόμνημα συμμόρφωσης.
Καταλαβαίνω την παρόρμηση να προστατέψεις τον κόσμο. Αλήθεια. Όμως κάποια στιγμή η προστασία γίνεται παράλυση. Η Ευρώπη έχει τόσο ταλέντο, πολιτισμό, ευφυΐα και ιστορία, κι όμως συχνά φαίνεται αποφασισμένη να ρυθμίσει τον εαυτό της στη βραδεία λωρίδα. Είναι απογοητευτικό να ζεις σε έναν τόπο τόσο όμορφο και τόσο ικανό και να νιώθεις διαρκώς ότι η καινοτομία συμβαίνει κάπου αλλού.
Ένα από τα χόμπι που ταίριαξε τέλεια σε αυτή την ευρωπαϊκή ζωή είναι οι πτήσεις με drones. Πέρασα τη διαδικασία πιστοποίησης και πήρα την ευρωπαϊκή άδεια drone, κάτι που ένιωσα πολύ ευρωπαϊκό με την καλύτερη και πιο γεμάτη χαρτούρα έννοια. Το καλό είναι ότι, αφού περάσεις τις πιστοποιήσεις, μπορείς να πετάς το drone σου στις χώρες της ΕΕ με το ίδιο βασικό πλαίσιο. Αυτό είναι πραγματικά φανταστικό. Μπορώ να ταξιδεύω με drone χωρίς να νιώθω ότι ξεκινώ από το μηδέν κάθε φορά που περνώ σύνορα. Η Ευρώπη μπορεί να εκνευρίζει με τους κανόνες της, αλλά πού και πού οι κανόνες πράγματι βγάζουν νόημα.
Και μετά κοιτάζω πίσω στην Αμερική και δεν μπορώ να πω ότι παρηγοριέμαι.
Είναι ατελείωτα απογοητευτικό να βλέπεις την κυβέρνηση Trump να κακομεταχειρίζεται την ΕΕ και τους συμμάχους της Αμερικής σε όλο τον κόσμο. Τον Καναδά, απ' όλα τα μέρη, να τον αντιμετωπίζουν σαν κάποιον εχθρό. Ο χειρισμός του Ιράν είναι παράξενος και απερίσκεπτος και τώρα όλοι τον νιώθουν μέσα από τις τιμές των καυσίμων και την παγκόσμια αγωνία. Η Κίνα, η Ρωσία και το Ιράν φαντάζουν τώρα ακόμη μεγαλύτερες απειλές. Ο κόσμος μοιάζει πιο ασταθής απ' ό,τι πριν από δέκα χρόνια. Ίσως είναι. Ίσως απλώς μεγάλωσα και προσέχω περισσότερο. Όπως και να 'χει, η φούσκα μοιάζει πιο λεπτή.
Η μεγαλύτερη αλλαγή στη ζωή μου, όμως, δεν είναι πολιτική. Είναι η Emma.
Δύο χρόνια αφότου έγραψα εκείνη την πρώτη ανάρτηση, η κόρη μου γεννήθηκε εδώ στη Σλοβακία. Είναι το φωτεινότερο σημείο των τελευταίων δέκα χρόνων. Ατελείωτη χαρά. Ατελείωτη αγάπη. Ατελείωτη αισιοδοξία. Ένα παιδί που γεννιέται σε αυτή τη ζωή ανάμεσα σε πολιτισμούς αλλάζει τα πάντα. Είναι Σλοβάκα και Αμερικανίδα. Ανήκει σε αυτόν τον τόπο με τρόπο που εγώ ποτέ δεν θα ανήκω πλήρως και με συνδέει μαζί του όπως τίποτε άλλο δεν θα μπορούσε.
Επίσης, πλέον εργάζομαι στην ΤΝ για μια μεγάλη τεχνολογική εταιρεία, πράγμα που είναι από μόνο του ένας παράξενος γρίφος. Περνώ τις μέρες μου μέσα σε μία από τις σημαντικότερες τεχνολογικές αλλαγές της εποχής μας, ενώ παράλληλα ανησυχώ για το τι μπορεί να κάνει στην αγορά εργασίας, στη δημιουργικότητα, στην εμπιστοσύνη, στην αλήθεια, στους ανθρώπους που θέλουν απλώς να βγάλουν τα προς το ζην. Είναι συναρπαστικό και ανησυχητικό ταυτόχρονα. Αγαπώ την τεχνολογία. Ανησυχώ για τις συνέπειες. Ισχύουν και τα δύο.
Έτσι, δέκα χρόνια αργότερα, η φούσκα μου έχει διευρυνθεί. Πολύ.
Περιλαμβάνει τη Σλοβακία, την Αμερική, την Ευρώπη, την Ουκρανία, οικογένεια, δουλειά, ΤΝ, πόλεμο, ταξίδια, γραφειοκρατία, εξαιρετικούς γιατρούς, γελοία καπάκια μπουκαλιών, φθηνά συνταγογραφούμενα φάρμακα, όμορφα βουνά, καταπληκτικές σούπες, drones, προζύμι, σπιτικά bagels, ψηφιακή απογοήτευση και ένα κοριτσάκι που κάνει το μέλλον να αξίζει να το παλέψεις.
Ακόμη δεν θέλω το τέλειο. Ακόμη θέλω το διαφορετικό. Ακόμη πιστεύω ότι το να βγαίνεις από τη φούσκα είναι ένα από τα καλύτερα πράγματα που μπορεί να κάνει ένας άνθρωπος.
Ελπίζω μόνο να μη σκάσει η φούσκα.
Η ζωή συνεχίζεται και πρέπει να συνεχίσουμε κι εμείς. Για ένα καλύτερο μέλλον. Για τα παιδιά μας. Ο ένας για τον άλλο.
Και ιδιαίτερα για τον λαό της Ουκρανίας.
