Tien jaar geleden schreef ik Een Amerikaan in het buitenland in Slowakije. Ik schreef over bubbels: de kleine van familie en vrienden, de middelgrote van je stad en de grotere van je land en cultuur. Daarna schreef ik over de antibubbel, de wereld buiten dat alles.
Nou, tien jaar later ben ik er nog steeds. Nog steeds in Slowakije. Nog steeds buiten de bubbel. Of misschien is de bubbel gewoon veel groter geworden.
Midden in Europa wonen verandert je gevoel voor afstand. Italië, Spanje, Frankrijk, Duitsland, Tsjechië, Oostenrijk, Griekse eilanden, Menorca. Je kunt er echt heen. Het zijn geen abstracte punten op een kaart. Ze worden herinneringen, maaltijden, stations, vertraagde vluchten, hotelontbijten, stranden, musea en straatjes waar je je afvraagt hoe mensen daar leven. Dit jaar gaan we naar Montenegro, mijn eerste keer op de Balkan. Ik ben om dezelfde reden benieuwd als toen ik voor het eerst een Slowaakse supermarkt binnenliep. Wat is dit voor plek? Wat eten ze? Wat vinden ze belangrijk? Wat kan ik hier leren?
Terugreizen naar de VS is op een of andere manier minder eenvoudig. Ik heb een Amerikaans paspoort en een Slowaakse permanente verblijfskaart. Je zou denken dat dat genoeg is. Toch deed de grenscontrole in Wenen lastig over mijn stempels. Ik weet nog steeds niet precies welke documenten ik nodig heb om soepel tussen mijn twee levens te bewegen. Dat is vreemd aan zo lang in het buitenland wonen. Je hoort hier, maar niet helemaal. Je hoort daar, maar voelt je er elk jaar ook wat verder van verwijderd.
Toen kwam Covid.
Covid in Europa meemaken was een les op zich. Vaccins, vaccinatiebewijzen, QR-codes, elke paar weken andere regels, grenzen die als deuren in een spookhuis open- en dichtgingen. Voor het eerst voelde ik hoe Europa tegelijk één geheel is en dat niet is. De EU lijkt verenigd tot ze dat plots niet meer doet. Elk land heeft eigen regels, eigen paniek, eigen papierwerk en een eigen manier om te zeggen: ‘Ja, maar niet zo.’
En toen viel Rusland Oekraïne binnen.
Aan Amerikanen is moeilijk uit te leggen hoe het voelt zo dicht bij oorlog te leven. Oekraïne is geen ver land in een nieuwsbalk op kabeltelevisie. Het ligt daar. Het is een buur. Je leest elke dag de berichten en ziet de verschrikkingen die Russen aanrichten. Je ziet Europa vastberaden reageren en daarna landen als Hongarije onder Orbán die vastberadenheid blokkeren, vertragen, afzwakken en frustreren. Het maakt je boos op een manier die je 's avonds moeilijk aflegt.
Er zijn dingen die ik nog steeds innig liefheb aan Europa: cultuur, eten, collega's. De Slowaakse natuur, nog altijd een van de meest onderschatte schatten ter wereld. Bossen, bergen, tuinen en het besef dat buiten zijn bij leven hoort. Slowaken verrassen me steeds weer met hun nuchterheid en vriendelijkheid.
Ook de zorg was fantastisch voor mij. Tien jaar geleden schreef ik: een beetje van beide, maar vooral beter. Dat vind ik nog steeds. Mijn artsen hier zijn uitstekend, vooral in preventie. Ze behandelen aandoeningen vóór het rampen worden. Medicijnen op recept zijn vergeleken met Amerika nog altijd verbazingwekkend betaalbaar. Natuurlijk zijn er frustraties, maar over het algemeen voelt zorg hier niet alsof ze je failliet wil maken voor de misdaad dat je hulp nodig hebt.
Een onverwachte hobby die uit het leven hier is gegroeid is zuurdesembrood. Een aardige plaatselijke bakker gaf me gratis starter, en dat potje levend meel en water levert geweldig brood voor mijn gezin. Het is diep bevredigend: voeden, wachten, vouwen, vormen, bakken, en ineens ruikt het hele huis als een bakkerij. Bagels zijn nog steeds lastig te vinden, dus maak ik ze zelf. Zoals veel dingen in het buitenland begon het met iets wat ik van thuis miste en werd het iets wat ik zelf leerde maken.
Het eten is nog steeds een van mijn favoriete kanten van wonen hier. Niet alles is beter, maar veel wel. Eenvoudige dingen kunnen geweldig zijn: gegrild eten, fruit uit een tuin, soep die naar aandacht smaakt. Tien jaar geleden schreef ik over rožky, goulash, knedľa en oranje eierdooiers. Nu ben ik daar nog net zo enthousiast over, alleen met wat meer zelfvertrouwen en veel meer zuurdesemmeel op het aanrecht.
Maar Europa heeft ook die betuttelende overheidsreflex die me gek maakt.
Alles wordt uitgekleed. Waterflessen hebben nu doppen die niet loslaten, alsof ik een peuter ben die je niet bij een recyclingbak kunt vertrouwen. AI-functies op Apple-apparaten zijn geblokkeerd. Ik verhuisde mijn Apple-apparaten eindelijk van de Amerikaanse naar de Europese winkel om mijn auto-app goed te kunnen gebruiken. Plotseling mis ik Siri-AI, Apple News en zelfs functies als mijn iPhone bedienen vanuit macOS. Google Chrome blokkeert AI in de browser. Codex mag nuttiger dingen zoals computerbesturing niet doen. Hier in de EU voel je je langzamerhand een digitale boer van de tweede klasse. De rest van de wereld krijgt de toekomst, wij een nalevingsmemo.
Ik begrijp het instinct om mensen te beschermen. Echt. Maar ergens wordt bescherming verlamming. Europa heeft zoveel talent, cultuur, intelligentie en geschiedenis, maar lijkt zichzelf vastbesloten naar de trage rijstrook te reguleren. Het is frustrerend op zo'n mooie, bekwame plek te wonen en voortdurend te voelen dat innovatie elders gebeurt.
Een van de hobby's die perfect in dit Europese leven past is dronevliegen. Ik doorliep het certificeringsproces en haalde mijn EU-dronevergunning. Dat voelde heel Europees, op de best mogelijke én meest papierwerkintensieve manier. Het goede is dat je na het behalen van de certificaten onder hetzelfde basiskader in verschillende EU-landen met je drone kunt vliegen. Dat is werkelijk fantastisch. Ik kan met een drone reizen zonder het gevoel dat ik bij elke grensovergang opnieuw bij nul begin. Europa kan met zijn regels frustrerend zijn, maar af en toe zijn die regels daadwerkelijk logisch.
En dan kijk ik terug naar Amerika en voel ik me niet bepaald gerustgesteld.
Het is eindeloos frustrerend hoe de regering-Trump de EU en Amerikaanse bondgenoten behandelt. Uitgerekend Canada wordt als vijand behandeld. De aanpak van Iran is bizar en roekeloos, en nu voelt iedereen het via brandstofprijzen en wereldwijde angst. China, Rusland en Iran lijken allemaal dreigender. De wereld voelt instabieler dan tien jaar geleden. Misschien is ze dat. Misschien ben ik ouder en let ik beter op. Hoe dan ook voelt de bubbel dunner.
De grootste verandering in mijn leven is trouwens niet politiek. Het is Emma.
Twee jaar na dat eerste bericht werd mijn dochter hier in Slowakije geboren. Ze is het hoogtepunt van de afgelopen tien jaar. Eindeloze vreugde, liefde en optimisme. Een kind dat tussen culturen wordt geboren verandert alles. Ze is Slowaaks en Amerikaans. Ze hoort hier op een manier die ik nooit helemaal zal bereiken en verbindt me ermee zoals niets anders dat kan.
Ik werk inmiddels ook met AI bij een groot technologiebedrijf, een vreemde puzzel op zichzelf. Mijn dagen spelen zich af binnen een van de belangrijkste technologische veranderingen van onze tijd, terwijl ik me zorgen maak over banen, creativiteit, vertrouwen, waarheid en mensen die gewoon hun brood willen verdienen. Het is tegelijk fascinerend en verontrustend. Ik hou van de technologie. Ik maak me zorgen over de gevolgen. Beide zijn waar.
Tien jaar later is mijn bubbel dus groter geworden. Veel groter.
Die bevat Slowakije, Amerika, Europa, Oekraïne, familie, werk, AI, oorlog, reizen, bureaucratie, geweldige artsen, belachelijke flessendoppen, goedkope medicijnen, mooie bergen, heerlijke soep, drones, zuurdesemstarter, zelfgemaakte bagels, digitale frustratie en een meisje dat de toekomst het vechten waard maakt.
Ik wil nog steeds niet perfect. Ik wil anders. Ik geloof nog steeds dat buiten je bubbel stappen een van de beste dingen is die je kunt doen.
Ik hoop alleen dat de bubbel niet barst.
Het leven gaat door, en wij ook. Voor een betere toekomst. Voor onze kinderen. Voor elkaar.
En vooral voor de mensen in Oekraïne.
