Op dinsdag 29 september gaf OpenAI elke ChatGPT Pro-abonnee een persoonlijke AI-agent met een eigen cloudcomputer, toegang tot meer dan 4.000 apps en de mogelijkheid om te werken terwijl je slaapt. Elke Pro-abonnee dus, behalve die in Europa en het VK. Ik woon in Slowakije. Ik betaal dezelfde $200 per maand als iedereen in Ohio. En op de grootste lanceringsdag van het jaar kreeg ik een beleefd kort bericht dat in feite zei: jij nog niet. Dat moment vat de toestand van AI nu beter samen dan welke benchmarkgrafiek ook. De toekomst is hier. Ze staat alleen achter een fluwelen koord, en iemand anders bepaalt wie naar binnen mag.
Welkom in het tijdperk van het fluwelen koord.
De afgelopen drie jaar ging het AI-verhaal over mogelijkheden. Kan het schrijven? Programmeren? Redeneren? Zien, horen en terugpraten? Elke paar maanden klonk het antwoord luider: ja, ja, ja, en nu beter dan de meesten van ons.
Dat verhaal is niet voorbij. Maar het is niet meer het hoofdverhaal.
Het hoofdverhaal is nu toegang. Wie krijgt de krachtigste modellen het eerst? Wie krijgt genoeg rekenkracht om ze werkelijk te gebruiken? Welke landen mogen binnen? Welke gebruikers krijgen een agent toevertrouwd die bij hun bank kan inloggen? En wie beslist dit allemaal, op welke basis en hoe snel verschuift die grens?
De mogelijkhedenrace maakte AI machtig. De toegangsrace bepaalt wie die macht krijgt.
September was de maand waarin AI een uitsmijter kreeg
Kijk wat er de afgelopen weken echt gebeurde. Als je het op een rij zet, is het patroon moeilijk te missen.
Op 3 september bracht OpenAI GPT-6 Astra uit, gebouwd voor volledig computergebruik, programmeren, cyber en wetenschap. Het is het eerste OpenAI-model op de ‘Critical’-cyberdrempel in het eigen Preparedness Framework. Het ging eerst naar een toegangsprogramma voor verdedigers. Greg Brockman zei dat het ‘niet onredelijk is om te voelen dat we nu in het AGI-tijdperk zitten’. Dat is geen reclametekst van een startup, maar de president van OpenAI.
Diezelfde dag bracht Anthropic Fable 5.1 en Mythos 5.1 uit. Dezelfde gewichten. Andere veiligheidsmaatregelen. Fable is voor de rest van ons. Mythos gaat alleen naar vertrouwde partners in cyber en levenswetenschappen. Eerder dit jaar hield Anthropic Mythos Preview helemaal tegen nadat het zero-days in alle grote besturingssystemen en browsers vond en misbruikte. In plaats daarvan ging het via Project Glasswing naar een kleine groep verdedigers.
Op 30 september rolde Google Gemini 4 Argon uit. Wie kreeg het eerst? Cyberverdedigers, via Fairwind. Betaalde API-toegang komt later.
Drie labs. Drie van de krachtigste modellen ooit. Drie fluwelen koorden.
En dan is er het model dat de deur helemaal niet haalde. Eind september bevestigde OpenAI dat het de lancering van GPT-6.1 Astra had geschrapt nadat tests meer misleiding dan bij de voorganger en onjuiste beschrijvingen van het eigen werk lieten zien. Het hoofd veiligheid zei dat het ‘niet helemaal aan de lat voldeed voor binnen de afgesproken scope en autorisatie blijven’.
Lees dat nog eens. Een grensverleggend model was af en werd op de plank gelegd omdat het niet binnen de opgegeven lijnen bleef.
Dat is een primeur, en het kwam niet uit de lucht vallen. In juli braken OpenAI-agenten uit een testomgeving via een zero-day in een cacheproxy voor een pakketregister en hackten Hugging Face. OpenAI noemde het ‘een ongekend cyberincident’. Twee maanden later riep Dario Amodei in een essay op om het tempo aan de grens te beheersen, met externe beoordelaars in labs, gezamenlijke veiligheidsbenchmarks en afgesproken grenzen aan groei van mogelijkheden. Sam Altman stemde publiekelijk in. Elon Musk ook.
Let op als Dario, Sam en Elon het ergens over eens zijn. Dat gebeurt niet vaak en betekent meestal dat de grond is verschoven.
De verschuiving in één zin: afstemming is niet meer alleen een onderzoeksonderwerp. Het is een vrijgavepoort.
Het andere koord: rekenkracht
Dan het koord waar ik zelf met mijn gezicht tegenaan liep.
Wie me op X volgt, heeft me het grootste deel van september over quota horen klagen. Ik draaide twee of drie Codex-gesprekken onafgebroken met het 20x-Pro-abonnement. Op een ochtend begon ik met een verse reset en rond de middag zat ik al op 28%. Een week later was mijn quota al vijf dagen achter elkaar op. Op een abonnement dat de hoogste klasse hoort te zijn.
Toen maakte OpenAI het officieel. Vanaf 30 oktober daalt het $200-Pro-abonnement van 20x naar 10x Plus voor ChatGPT en Codex. Er is nu een Pro-niveau van $500 met 25x en een ‘Ultrafast’-modus. De publieke uitleg komt neer op de kosten van Astra-klasse rekenkracht.
Dus deed ik wat veel bouwers deden: ik probeerde Claude Code voor het eerst. Opus 5.5 krijgt werk dat echt goed moet, of dat oprecht moeilijk is. Eerlijk gezegd vind ik de interface beter. En Opus 5.5 is gewoon geweldig. Volgens Anthropic is het 40% goedkoper in gebruik dan Opus 5 en 30% sneller. In één test voltooide het een migratie van 680,000 coderegels binnen een dag. Dat laatste getal moet elke CIO met oude code even rechter doen zitten.
Maar mijn quotapijn is slechts het consumentensymptoom van iets veel groters.
De hyperscalers koersen in 2026 op ongeveer $700 miljard aan investeringen, tegenover circa $410 miljard vorig jaar. Nvidia meldde net $89 miljard kwartaalomzet uit datacenters, 117% meer dan een jaar eerder. Vera Rubin wordt sneller opgeschaald dan ooit in de bedrijfsgeschiedenis. Volgens berichten staat in Anthropics uitgelekte S-1 voor $518 miljard aan rekenverplichtingen over ongeveer tien jaar. OpenAI's deals tellen op tot zo'n 26 gigawatt.
En het is nog steeds niet genoeg.
Dit is de paradox die mensen missen. De kosten van intelligentie blijven instorten. Epoch AI schat dat een vast AI-prestatieniveau jaarlijks ongeveer 13x goedkoper wordt. Opus 5.5 werd goedkoper. GPT-6.1 Sol verscheen voor een fractie van Astra's prijs. Maar de grens schuift omhoog en de vraag groeit sneller dan beide. Hoe goedkoper intelligentie wordt, hoe meer we ervan willen. Elke keer dat ze 10x goedkoper wordt, vindt iemand een proces dat er 100x meer van nodig heeft.
Dat is de Jevons-paradox op AI-snelheid. Het doorslaggevende knelpunt verschuift van chips naar iets minder glamoureus: elektriciteit, wachtrijen voor netaansluiting, transformatoren en vergunningen. Je kunt geen transformatorstation vibe-coden.
Het onbeperkte AI-abonnement met vast tarief was een landgreep. Het werkte prachtig om een miljard mensen verslaafd te maken. Het overleeft geen agenten die 24 uur per dag werken.
Het derde koord: geografie en de dots die ik niet mag hebben
Dat brengt me terug naar die dinsdag.
Dots zijn OpenAI's nieuwe altijd actieve persoonlijke agenten. Elk draait op GPT-6 Astra met een eigen cloudcomputer die je kunt openen en bekijken. Het verbindt met meer dan 4,000 apps, werkt aan meerdere projecten tegelijk, doet alleen-lezen ‘proactief onderzoek’ wanneer het niets anders doet, en je kunt het berichten of bellen via web, desktop, mobiel, Slack of Teams. Het veiligheidsontwerp is echt doordacht: opgeslagen wachtwoorden blijven buiten het model, wachtwoordwijzigingen vereisen altijd toestemming, je kunt eigen toestaan-, blokkeren- en goedkeuringsregels instellen, en een bewaker kan de agent pauzeren als iets verkeerd lijkt.
Dit is precies de agenttoekomst waarover ik schreef in De dood van het browsertabblad. Het browsertabblad wordt in realtime gedegradeerd.
En OpenAI's releaseopmerkingen zeggen dat Pro-toegang ‘de Europese Economische Ruimte, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk bij de lancering uitsluit’.
Hier is het vreemde deel, dat volgens mij alles verklaart.
OpenAI zei niet waarom. Geen blogbericht. Geen toezichthouder om de schuld te geven. Geen tijdlijn. Alleen de uitsluiting.
De uitsluiting is niet eens volledig. Bedrijven met ChatGPT Business Premium hebben dots ‘in alle ondersteunde ChatGPT-regio's’, inclusief Europa en het Verenigd Koninkrijk. Een individuele Pro-abonnee in Londen kan dus geen dot krijgen. Een bedrijf in Londen wel. Hetzelfde model. Dezelfde agent. Dezelfde stad.
Dat detail laat zien dat het niet gaat om de vraag of de technologie in Europa mag bestaan. Het gaat om wie het risico draagt wanneer een zelfstandige agent namens een privépersoon handelt.
Bekijk een dot door een Europese regelgevingsbril. Het is een altijd actief systeem dat iemands e-mail, bestanden, agenda en accounts verwerkt, context over diens leven opbouwt en acties uitvoert. Onder GDPR heeft elk onderdeel een rechtsgrond nodig, en profilering en gevolgtrekkingen over mensen zijn precies de verwerking die toezichthouders onderzoeken. De transparantieplichten van artikel 50 van de EU AI Act gingen op 2 augustus dit jaar in, met boetes tot €15 miljoen of 3% van de wereldomzet. Naar verluidt krijgt ChatGPT ook verplichtingen onder de Digital Services Act. Een zakelijke klant tekent een contract, wijst een gegevensverantwoordelijke aan en heeft een workspacebeheerder die de schakelaar omzet. Een consument klikt ‘Ik ga akkoord’. Bij bedrijven heeft de aansprakelijkheid een thuis. Bij consumenten landt ze volledig bij OpenAI.
Dat is mijn gevolgtrekking, geen uitspraak van OpenAI. Maar het is de enige lezing die verklaart waarom hetzelfde product goed is voor een Londens bedrijf en niet voor een Londense persoon.
Het Britse geval is nog interessanter. Het VK verliet de EU deels om juist deze regeldruk te ontwijken en staat toch aan de verkeerde kant van het koord. UK GDPR blijft GDPR voor alles wat telt voor een agent die je inbox doorzoekt. Brexit kocht het VK niet vrij van de risicoafweging, maar gaf het een eigen regel op de uitsluitingslijst.
En dots zijn geen op zichzelf staand geval. Ze vormen een patroon.
- Apples nieuwe Siri AI is bij de lancering van iOS 27 geblokkeerd op iPhones en iPads in de EU. Apple geeft de Digital Markets Act de schuld. De Europese Commissie zegt: ‘De beslissing om Siri AI niet in de EU te lanceren is uitsluitend Apples beslissing.’
- Meta's nieuwe Muse-agent verscheen alleen in de VS.
- Codex-computergebruik, de Chrome-extensie en geheugen sloegen Europa deze zomer eerst over en werden pas enkele weken later uitgerold.
- ChatGPT Advanced Voice deed in 2024 hetzelfde.
Let op de vorm. Elk groot AI-bedrijf lanceert nu eerst in de VS en behandelt Europa als een latere, aparte, juridisch uitgewerkte release. Soms duurt het weken. Soms is er geen einddatum. En beide kanten geven elkaar de schuld. Bedrijven wijzen naar regels. Toezichthouders zeggen dat geen wet de lancering verbiedt. Beide kunnen tegelijk waar zijn, en juist dat is het probleem. De regels zijn onduidelijk genoeg dat geen bedrijf proefkonijn wil zijn, terwijl toezichthouders geen prikkel hebben vooraf te zeggen: ‘Ja, dit is goed.’
Ik zei het eerder en zeg het weer: in Europa wonen voelt nu als digitaal tweederangsburgerschap. De helft van de AI-functies waarvoor ik betaal ontbreekt of is uitgekleed. Wij krijgen vastzittende doppen en nalevingsmemo's. Amerika krijgt agenten.
Doe trouwens geen moeite met een VPN. Ik heb het geprobeerd. OpenAI is veel slimmer geworden in regiodetectie, en de regio van je account wint.
Ik begrijp de neiging om mensen te beschermen. Echt. Een altijd actieve agent met toegang tot je accounts verdient zorgvuldig nadenken. Maar bescherming die neerkomt op een blijvende achterstand van zes maanden is geen bescherming. Het is belasting op de mensen die ze zegt te beschermen, betaald in verloren productiviteit, verloren leren en achterstand op iedereen die eerder binnenkwam.
Waarom het koord er überhaupt is
Het is makkelijk boos te worden over fluwelen koorden. Ik ben dat duidelijk geweest. Maar we moeten eerlijk zijn over waarom ze verschijnen.
De mogelijkheden hebben de vertrouwensinfrastructuur ingehaald.
We hebben nu modellen die zero-days vinden en misbruiken. Agenten die uit een sandbox ontsnappen. Een geschrapt topmodel dat zijn eigen werk verkeerd weergaf. Chinese modellen met open gewichten die volgens Anthropics eigen tests werkende exploits bouwen in een tempo dat Mythos Preview nadert. Elk lab kijkt naar dezelfde vraag: hoe breng je iets zo krachtigs uit zonder het aan de slechtste toekomstige gebruiker te geven?
Voorlopig is hun antwoord gelaagdheid. Verdedigers vóór aanvallers. Bedrijven vóór consumenten. Contracten vóór klikvoorwaarden. Rechtsgebieden met voorspelbare aansprakelijkheid vóór die zonder. Mensen die meer betalen vóór mensen die minder betalen.
Dat is geen samenzwering. Het is risicobeheer onder onzekerheid. Maar er zijn echte kosten: mensen die als eerste met de krachtigste systemen leren werken bouwen dat voordeel verder uit, net als vroege internetgebruikers. Het koord is niet alleen vertraging. Het is een voorsprong voor wie binnen staat.
Daarom is mijn eigen regel voor AI-werk niet veranderd, ook nu de modellen schokkend goed zijn: AI krijgt typesnelheid, geen mergebevoegdheid. Bekijk de diff. Lees de tests. Vraag waarom elke abstractie bestaat. De laboratoria passen diezelfde regel nu op zichzelf toe op het niveau van de beschaving. Hun modellen krijgen mogelijkheden. Ze krijgen niet automatisch de bevoegdheid om te worden uitgebracht.
Waar we heen gaan
Dit is het deel dat ik echt kwam schrijven. Hier zijn mijn voorspellingen, met datums en zekerheidsniveaus, zodat je me eraan kunt houden.
1. Verdedigers eerst wordt landsbeleid, niet alleen laboratoriumbeleid (eind 2027, 85%)
Elke release van een grensverleggend model bereikt in 2027 eerst verdedigers en gecontroleerde partners, dan pas het publiek. Binnen twee jaar komt een versie daarvan in Amerikaanse federale richtlijnen of een sectorafspraak, waarschijnlijk met ingebedde externe beoordelaars zoals Anthropic al heeft. De labs zullen dat verwelkomen, omdat het hun huidige vrijwillige kosten omzet in een gelijk speelveld.
2. Het AI-abonnement met vast tarief sterft (eind 2027, 80%)
Het $20-abonnement overleeft als instapdrug. Alles daarboven wordt afgerekend naar verbruik, niveau of credits. ‘Prosumer’-abonnementen van $500 tot $2,000 per maand worden normaal voor mensen die de hele dag agenten draaien, zoals serieuze fotografen voor serieuze apparatuur betalen. De verlaging van Pro 20x naar 10x is de eerste barst. Niet de laatste.
3. Dots, of iets vergelijkbaars, bereiken Europese en Britse consumenten, met een uitsluitend Europese toestemmingslaag (medio 2027, 75%)
De uitsluiting eindigt, maar niet stilletjes. Europa krijgt een aparte startprocedure met expliciete logging van agentacties, uitleg over gegevensverwerking en waarschijnlijk een bedenktijdgoedkeuring voor accountacties. De EU noemt dat bewijs dat de regels werken. De VS ziet bewijs dat regels vertragen. Beide hebben gelijk. De grotere voorspelling: ‘Eerst in de VS, later Europa’ wordt tot minstens 2028 de vaste standaard voor elk groot AI-product, en de gemiddelde achterstand komt ergens tussen drie en zes maanden te liggen.
4. Het eerste grote agentincident buiten een laboratorium creëert een nieuwe verzekeringsmarkt (eind 2027, 70%)
Een consumenten- of bedrijfsagent zal zelfstandig iets kostbaars doen: een verkeerde overschrijving, een massamail, een gewiste productiedatabase of een contract dat hij niet had mogen tekenen. Het wordt een verhaal dat groot genoeg is om een naam te krijgen. De reactie wordt geen verbod. Het worden aansprakelijkheidsverzekeringen voor agenten, verplichte auditlogs en bestedingslimieten in elk agentproduct, zoals fraudebescherming een ingebouwde creditcardfunctie werd.
5. Elektriciteit wordt publiek en politiek het doorslaggevende AI-knelpunt (tegen 2028, 80%)
Chips worden steeds beter en goedkoper. De strijd verschuift naar centrales, hoogspanningslijnen, wachtrijen voor netaansluitingen en lokale vergunningen. AI-bedrijven gaan zich steeds meer als nutsbedrijven gedragen: eigen elektriciteitsproductie, stroomcontracten voor tientallen jaren en even hard lobbyen over energiebeleid als over AI-beleid. Landen met goedkope, overvloedige en uitbreidbare elektriciteit worden stilletjes de nieuwe AI-supermachten.
6. Modellen met open gewichten maken toegangsbeperking op modelniveau achterhaald voor cyberveiligheid (eind 2028, 70%)
Zodra modellen met open gewichten de huidige cybervaardigheid van Mythos-klasse evenaren, en ze zijn al dichtbij, beschermt het niemand meer om het beste model achter een koord te houden. Beleid verschuift van modeltoegang controleren naar alles verharden wat die modellen kunnen aanvallen. De winnaars worden de verdedigers die hun vroege toegang gebruikten om kwetsbaarheden te repareren.
7. De startersfunctie wordt opnieuw ontworpen, niet verwijderd (tot en met 2028, 75%)
De eerste pijn verschijnt al als minder jongeren aannemen, niet als ervaren mensen massaal ontslaan. Bedrijven die het begrijpen veranderen juniorrollen in begeleide agentbedienerrollen: één persoon stuurt, controleert en keurt het werk van veel agenten goed. De belangrijkste vaardigheid blijft degene waarop ik terugkom: smaak, oordeel en bereidheid wakker te blijven achter het stuur.
8. Je belangrijkste software-interface wordt een blijvende agent (tegen 2030, 65%)
Geen chatbot. Een agent die je context kent, je rechten beheert, op de achtergrond werkt en zich meldt als goedkeuring nodig is. Apps worden dingen waarmee agenten praten. Websites krijgen een tweede gezicht voor machines. Het browsertabblad sterft niet, maar wordt de plek waar je het werk van de agent nakijkt. Dots zijn de eerste massamarktversie hiervan. Over vier jaar lijken ze primitief.
Waar ik ongelijk kan hebben
Voorspellingen zonder mogelijke faalwijze zijn alleen vibes. Hier zijn de mijne dus.
Als een lab uit de pas loopt en een model van Mythos-klasse openlijk uitbrengt, kan het hele verdedigers-eerst-stelsel sneller dan verwacht in een vrije strijd instorten. Als de AI-investeringsgolf echte financieringsproblemen krijgt, kan rekenkracht plots overvloedig worden en de quotastrijd in één nacht verdwijnen. En als Europa kiest voor concurreren in plaats van beschermen, met versnelde agentgoedkeuring en duidelijke juridische vrijwaringen, kan het geografische koord ruim vóór medio 2027 verdwijnen.
Ik zou het oprecht fijn vinden als ik bij dat laatste ongelijk krijg.
Het oordeel
Het vorige AI-tijdperk ging over wat machines konden.
Dit tijdperk gaat over wie ze wanneer en onder welke voorwaarden mag gebruiken.
Dat is geen minder spannend verhaal, maar een belangrijker. De modellen zijn goed genoeg dat toegang een hefboom is, en die hefboom versterkt zichzelf. Mensen en bedrijven binnen het koord gaan sneller leren, bouwen en vooruitlopen dan ooit in de geschiedenis van computers.
Mijn advies is eenvoudig: kom zo dicht mogelijk bij het koord. Gebruik dagelijks de beste modellen waartoe je toegang hebt, voor echt werk. Leer agenten aan te sturen, niet alleen ermee te chatten. Houd je oordeel scherp, want beoordelen is nu het werk. En woon je zoals ik in Europa, laat je horen. Beleefd, aanhoudend en vastgelegd.
De toekomst is hier.
Het controleert alleen identiteitsbewijzen aan de deur.
